ABD’deki Ohio Eyalet Üniversitesi’nden araştırmacılar, kurgusal bir karakterin özel düşüncelerini ve duygularını okura aktarmanın affetme üzerindeki etkisini inceledi.
Frontiers in Psychology dergisinde yayımlanan araştırma, karakterin pişmanlığını iç dünyasından öğrenmenin, özellikle hatanın açıkça kendisine ait olduğu durumlarda, okurların affetme kararını etkileyebildiğini gösterdi.
Karakterin iç dünyasını okumak affetmeyi kolaylaştırabilir
Araştırmacılar Angus Fletcher ve Mark Matthews, edebiyatın empati üzerindeki etkisini anlamak için ‘iç odaklanma’ adı verilen bir anlatım tekniğine odaklandı. Bu teknik, karakterin yalnızca söylediklerini ve yaptıklarını değil, özel düşüncelerini ve duygularını da okura aktarmayı içeriyor.
Araştırmada toplam bin 563 kişinin yer aldığı üç çevrimiçi deney gerçekleştirildi. Katılımcılara, 85 yaşında bir kadının yeni sahiplendiği yavru köpeğin kaybolmasını konu alan bir hikaye okutuldu. Çocukken bir köpeğini araba çarpması sonucu kaybeden Mary, fırınını tamir eden görevliye kapıyı kapalı tutmasını söyledi. Ancak görevli kapıyı açık bıraktı ve köpek kaçtı.
Görevlinin uyarıyı bilerek dikkate almadığı senaryoda, karakterin iç düşüncelerini okuyan katılımcıların onu affetme isteği 10 üzerinden ortalama 7,3 oldu. Yalnızca sözlü özrünü okuyanların puanı ise 6.3’te kaldı.
Araştırmacılara göre karakterin özel düşüncelerini görmek, pişmanlığının samimiyetini daha inandırıcı hale getirmiş olabilir. Ancak görevlinin evindeki sorunlar nedeniyle dikkati dağıldığında, iç düşüncelerini okumanın affetme üzerinde belirgin bir fark yaratmadığı görüldü. Bu senaryoda katılımcılar görevliyi zaten daha fazla affetme eğilimindeydi.
Gerçek hayatta da daha affedici
Sonraki deneylerde araştırmacılar, görevlinin hatalı olduğu senaryoya odaklandı. Katılımcılardan daha sonra yakın oldukları birinin kendilerine ciddi biçimde haksızlık ettiği bir olayı anlatmaları istendi. Bu kişinin özür dileyip dilemediği ve affedilmesi için ne yapılması gerektiği de soruldu.
Karakterin özel düşüncelerini okuyanlar, görevliyi yine daha fazla affetti. Aradaki fark sınırlı olsa da kurgusal karakteri daha fazla affeden katılımcıların, gerçek hayatta kendilerine haksızlık eden kişiyi affettiklerini bildirme olasılığı da daha yüksekti.
İstatistiksel analizler, bu bağlantının karakterin iç dünyasını okuma, hikaye içinde affetme eğiliminin artması ve gerçek hayattaki affetme yanıtları arasındaki ilişki üzerinden açıklanabileceğine işaret etti. Bununla birlikte araştırma, bu ilişkinin tek başına neden-sonuç ilişkisi olduğunu kanıtlamadı.
Üçüncü deneyde 220 katılımcıya bir hikaye yerine hayali bir şirket hakkındaki teknik rapor okutuldu. Amaç, yalnızca bir metin okumanın gerçek hayattaki affetme eğilimini artırıp artırmadığını sınamaktı. Sonuçlar, hikaye okumanın tek başına böyle bir etki yarattığını açıkça göstermedi. Bağlantının, karakterin iç düşüncelerinin okurda oluşturduğu affetme tepkisiyle ilişkili olduğu görüldü.
